මහජන විශ්වාසය දිනා ගැනීම සඳහා වාණිජ බැංකු ද්‍රවශීල වත්කම් ගොනුවක් පවත්වා ගනී. මෙලෙස රඳවාගත යුතු ව්‍යවස්ථාපිත සංචිත අනුපාතය කාලීනව ශ්‍රී ලංකා මහ බැංකුව ප්‍රකාශයට පත් කරයි. සෑම වාණිජ බැංකුවක් ම අනිවාර්යයෙන්ම නියමිත සංචිත අනුපාතය පවත්වා ගත යුතුයි.
වාණිජ බැංකු වලට ලැබෙන තැන්පතු වලින් කොටසක් සංචිත ලෙස රඳවාගෙන ඉතිරිය ණය ලෙස ලබාදීමේ ක්‍රමය භාගික සංචිත බැංකු ක්‍රමය ලෙස හඳුන්වයි.
එලෙස වාණිජ බැංකුවක් ව්‍යවස්ථාපිත සංචිත අනුපාතය අනුව කටයුතු කරන ආකාරය උදාහරණයක් මඟින් සලකා බලමු.
උ.දා:- 1 එකතරා වාණිජ බැංකුවකට රු:5,000 ක තැන්පතුවක් ලැබේ.
• ඉහත ගනුදෙනුව ශේෂ පත්‍රයක දැක්වු විට පහත පරිදි වේ.
ශ්‍රී ලංකා මහ බැංකුව විසින් ව්‍යවස්ථාපිත සංචිත අනුපාතය 10•/• ලෙස පවත්වා ගත යුතු බව ප්‍රකාශයට පත් කල විට ණය ලෙස ලබාදිය හැකි ප්‍රමාණය කොපමණ වේද?
• ඉහත වාණිජ බැංකුවෙන් දිය හැකි උපරිම ණය ප්‍රමාණය නිකුත් කර ලදුව, එම ණය මුදල් වෙනත් බැංකුවක් වෙත රැගෙන ගිය විට ශේෂ පත්‍රය පහත පරිදි වේ.
උ.දා:-2
සංචිත අවශ්‍යතාව 10•/• නම්, මෙම බැංකුව විසින් නිකුත් කල හැකි උපරිම ණය මුදල නිකුත් කර තිබේද?
- නැත
අධි සංචිත රඳවාගෙන ඇති නිසා උපරිම වශයෙන් ණය නිකුත් කර නැත.
• උපරිම වශයෙන් ණය නිකුත් කලානම් ශේෂ පත්‍රය පහත පරිදි වෙනස් වෙනව.
• උදාහරණ අංක 2 විදියට වාණිජ බැංකුව උපරිම වශයෙන් ණය නිකුත් කර නැහැ. ඒ වෙනුවට බැංකුව තමාගේ සංචිත ප්‍රමාණය වැඩිපුර රඳවගෙන. එහෙමත් නැත්නම් අධි සංචිතයක් රඳවාගෙන . (රඳවාගත යුත්තේ 10•/වුනත්, 20•/• ක් රඳවාගෙන ඇත)
• මේ විදියට වාණිජ බැංකු අධි සංචිතයක් පවත්වා ගන්න හේතු මොනවද?
1.ණය ඉල්ලුම් නොකිරීම.
- ණය ඉල්ලුම්කරුවන් විසින් ණය ඉල්ලුම් කිරීමෙන් වැලකි සිටීම නිසා, බැංකුව ණය දීමේ කටයුතු වලින් වැලකී, එම මුදල් සංචිත ලෙස රඳවා ගැනීම.
2.වාණිජ බැංකු කැමැත්තෙන්ම අධි සංචිත රඳවා ගැනීම.
-රට තුල ආර්ථික, ව්‍යාපාරික ගැටලුමය අවස්ථා වලදී මේ වගේ තත්වයක් ඇතිවෙන්න පුලුවන්. හරියටම කිව්වොත් මේ වෙද්දි අපේ රට තුල Covid 19 වසංගත තත්වය නිසා සෑම ව්‍යාපාරික කටයුත්තක්ම නැවතිලයි තියෙන්නෙ.ඉතින් මේ වගේ වෙලාවක ආර්ථිකයට අලුතින් මුදල් ගලා ඒමක් වෙන්නෙ නෑ. ඒ නිසා වාණිජ බැංකු ණය දීමේ කටයුතු වල නිරත වෙන්නෙ නෑ.
3.මහ බැංකුව මඟින් අධි සංචිත රඳවා ගැනීමට උපදෙස් ලබා දීම.
